Sinds de doorbraak van ChatGPT in 2022 is kunstmatige intelligentie in hoog tempo onderdeel geworden van ons dagelijks leven. We laten teksten schrijven, afbeeldingen maken, films genereren en zelfs muziek componeren. Met een paar opdrachten lijkt alles mogelijk. AI voelt soms als een digitaal toverstokje. Maar achter die magie schuilt een minder zichtbaar verhaal. AI-systemen maken fouten, gebruiken enorme hoeveelheden energie en zijn vaak getraind met auteursrechtelijk beschermd materiaal. Toch gebruiken we ze steeds vaker zonder daar echt bij stil te staan.
Het boek Niet onze AI. Voorbij de beloften van Big Tech van Gabriella Obispa en Laurens Vreekamp wil daar verandering in brengen. Het is een kritische handleiding voor iedereen die AI bewuster wil inzetten.
Van “handig hulpmiddel” naar machtsmiddel
Volgens de auteurs is AI geen neutrale technologie. De meeste systemen zijn ontwikkeld door grote techbedrijven in Silicon Valley en weerspiegelen vooral een westers, commercieel wereldbeeld. Andere culturen en perspectieven zijn ondervertegenwoordigd.
In het boek staat een opvallende wereldkaart waarop te zien is welke landen het meest hebben bijgedragen aan AI-training. De Verenigde Staten domineren, terwijl Afrika en Zuid-Amerika nauwelijks meetellen. Dat heeft gevolgen voor hoe AI antwoorden formuleert en welke waarden erin doorklinken.
De centrale boodschap: dit is niet “onze” AI, maar AI van Big Tech. En daar mogen we kritische vragen bij stellen.
AI is geen doel op zich
Een belangrijke waarschuwing in het boek is: gebruik AI niet omdat “het moet”, maar omdat het echt iets oplost.
In veel organisaties klinkt inmiddels: “We moeten iets met AI doen.” Volgens Obispa en Vreekamp is dat precies de verkeerde benadering. Eerst moet duidelijk zijn welk probleem er speelt. Pas daarna kijk je of AI een geschikte oplossing is.
Ook het argument “AI maakt ons efficiënter” wordt kritisch bekeken. Efficiënt voor wie? Op korte of lange termijn? En tegen welke prijs?
Praktische handleiding voor gebruikers
Het boek is geen anti-AI-manifest. Integendeel: de auteurs pleiten voor verantwoord gebruik. Ze bieden:
* praktische oefeningen
* herkenbare voorbeelden
* een stappenplan voor doordachte AI-inzet
* tips om het gesprek aan te gaan op het werk of in je organisatie
Daarnaast laten ze zien dat AI ook positief kan worden ingezet, bijvoorbeeld om laaggeletterden of mensen met een beperking beter te ondersteunen.
Tips voor HCC-leden: zo gebruik je AI bewuster
Voor HCC-leden die met AI werken of experimenteren, zijn dit enkele belangrijke lessen uit het boek:
1. Controleer altijd de output
Ga er nooit vanuit dat AI gelijk heeft. Check feiten, bronnen en berekeningen.
2. Denk na over data en privacy
Wees voorzichtig met het invoeren van persoonlijke, vertrouwelijke of bedrijfsgevoelige informatie.
3. Stel kritische vragen
Waarom gebruik ik AI hiervoor? Wat win ik ermee? Wat lever ik in?
4. Gebruik AI als hulpmiddel, niet als vervanger
Laat AI ondersteunen, maar blijf zelf verantwoordelijk voor inhoud en beslissingen.
5. Blijf leren
Verdiep je in hoe AI werkt, waar de beperkingen liggen en wie erachter zitten.
Aanrader voor kritische denkers
Niet onze AI vraagt concentratie van de lezer. De toon wisselt soms tussen praktisch, academisch en persoonlijk. Maar wie zich erin verdiept, krijgt een beter begrip van de maatschappelijke impact van kunstmatige intelligentie.
Voor HCC-leden die verder willen kijken dan “handig en snel” is dit boek een waardevolle gids. Het helpt om AI niet alleen slim, maar ook verantwoord te gebruiken.
Want een toverstokje is pas echt nuttig als je weet wat het doet – én wat de risico’s zijn.