Steeds meer mensen gebruiken AI-chatbots zoals ChatGPT, Gemini of Character.AI. Vaak om informatie op te zoeken, een tekst te schrijven of een reis te plannen. Maar een groeiende groep gebruikt deze systemen ook als gezelschap of om persoonlijke gesprekken te voeren. Nieuw wetenschappelijk onderzoek laat zien dat daar mogelijk een keerzijde aan zit.
Uit een langlopend internationaal onderzoek onder ruim 2.000 volwassenen blijkt dat mensen die AI-chatbots vooral inzetten voor sociaal contact zich na verloop van tijd vaker eenzamer voelen. Tegelijkertijd ontdekten de onderzoekers dat juist mensen die zich al minder verbonden voelen met anderen, eerder geneigd zijn een chatbot als gesprekspartner te gebruiken.
Geen eenvoudige oorzaak en gevolg
De onderzoekers benadrukken dat de relatie complex is. Het onderzoek bewijst niet dat AI-chatbots eenzaamheid veroorzaken. Wel lijkt er sprake van een wisselwerking: mensen die zich eenzaam voelen zoeken vaker steun bij een chatbot, terwijl intensief gebruik als sociaal gezelschap die gevoelens op langere termijn mogelijk kan versterken.
Dat betekent niet dat een chatbot per definitie slecht is. Voor veel mensen kan AI juist een laagdrempelige manier zijn om gedachten te ordenen, emoties onder woorden te brengen of even een gesprek te voeren wanneer er niemand beschikbaar is.
AI kan ondersteunen, maar vervangt geen mens
Psychologen wijzen erop dat menselijke relaties bestaan uit wederkerigheid. Vriendschappen en familiebanden vragen aandacht, begrip, compromissen en emotionele betrokkenheid van beide kanten. Een chatbot kan vriendelijk reageren en empathisch lijken, maar ervaart zelf geen gevoelens en heeft geen eigen belangen.
Daardoor kan een AI-gesprek prettig aanvoelen, zonder dezelfde psychologische voordelen te bieden als contact met echte mensen. Andere wetenschappelijke analyses komen tot een vergelijkbare conclusie: AI kan ondersteuning bieden, maar vormt geen volwaardige vervanging van menselijke relaties.
Er zijn ook positieve kanten
Dat betekent overigens niet dat AI-companions alleen nadelen hebben. Andere onderzoeken laten zien dat sommige gebruikers juist meer welzijn ervaren, vooral wanneer zij al beschikken over een redelijk sociaal netwerk en AI als aanvulling gebruiken in plaats van als vervanging van menselijk contact. Vooral mensen die tijdelijk behoefte hebben aan ondersteuning kunnen hiervan profiteren.
Het lijkt er dus op dat niet alleen de chatbot zelf belangrijk is, maar vooral de manier waarop iemand deze gebruikt.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
AI-chatbots zijn uitstekende hulpmiddelen voor het beantwoorden van vragen, het schrijven van teksten, het leren van nieuwe vaardigheden of het brainstormen over ideeën. Ook kunnen ze helpen bij het oefenen van een vreemde taal of het uitleggen van ingewikkelde onderwerpen.
Wie merkt dat een chatbot steeds vaker de plaats inneemt van gesprekken met familie, vrienden of kennissen, doet er echter goed aan bewust stil te staan bij die ontwikkeling. Menselijk contact blijft belangrijk voor het welzijn en kan door geen enkele AI volledig worden vervangen.
Standpunt van HCC
HCC ziet AI als een waardevolle technologie die het dagelijks leven op veel manieren kan verrijken. Tegelijkertijd is het belangrijk om AI bewust en verantwoord te gebruiken. Een chatbot kan een handig hulpmiddel zijn, maar is geen vervanging voor echte sociale contacten.
Juist daarom blijft digitale vaardigheid niet alleen gaan over het leren gebruiken van nieuwe technologie, maar ook over het herkennen van de mogelijkheden én de beperkingen ervan. Dat helpt gebruikers om AI op een veilige, gezonde en evenwichtige manier in te zetten.