De Duitse regering en meerdere Holocaust-herdenkingsinstellingen hebben sociale-mediaplatforms dringend opgeroepen om harder op te treden tegen de verspreiding van door kunstmatige intelligentie gegenereerde beelden over de Holocaust. Volgens de betrokken organisaties verdraaien deze beelden de historische werkelijkheid en dragen ze bij aan bagatellisering van een van de donkerste hoofdstukken uit de Europese geschiedenis.
Emotionele nepbeelden gaan massaal rond
Op sociale media circuleren steeds vaker AI-gegenereerde afbeeldingen die verwijzen naar concentratiekampen en de Holocaust. Het gaat om verzonnen en sterk emotioneel geladen scènes, zoals ontmoetingen tussen kampgevangenen en hun vermeende bevrijders, kinderen achter prikkeldraad of geïdealiseerde kampbeelden die nooit hebben bestaan.
Hoewel deze afbeeldingen soms op het eerste gezicht ‘ontroerend’ of ‘menselijk’ lijken, zijn ze volgens experts problematisch. Ze suggereren situaties die historisch onjuist zijn en wekken daarmee een verkeerd beeld van de werkelijkheid in de kampen.
Zorgen van herdenkingsinstellingen
In een gezamenlijke brief hebben herdenkingsplaatsen en documentatiecentra die verbonden zijn aan voormalige concentratiekampen hun zorgen uitgesproken. Zij waarschuwen dat door AI gegenereerde beelden de geschiedenis niet alleen vervormen, maar ook afzwakken. Het risico bestaat dat de gruwelijkheid van de Holocaust wordt gereduceerd tot een esthetisch of sentimenteel verhaal.
Daarnaast vrezen de instellingen dat het toenemende aanbod aan nepbeelden leidt tot wantrouwen tegenover authentiek historisch materiaal. Wanneer echte foto’s en vervalste AI-beelden door elkaar circuleren, wordt het voor veel mensen steeds lastiger om feit en fictie van elkaar te onderscheiden.
Steun vanuit de Duitse regering
De Duitse staatsminister voor Cultuur en Media, Wolfram Weimer, heeft openlijk steun uitgesproken voor de oproep van de herdenkingsinstellingen. Hij pleit voor duidelijke markering van AI-gegenereerde beelden en voor verwijdering wanneer deze misleidend of respectloos zijn.
Volgens Weimer gaat het hier niet alleen om technologie of platformbeleid, maar om een fundamentele morele kwestie. Hij benadrukt dat respect voor de miljoenen mensen die zijn vermoord en vervolgd onder het naziregime voorop moet staan.
Aandacht, verdienmodellen en revisionisme
Volgens de ondertekenaars van de brief worden veel van deze AI-beelden bewust gemaakt om aandacht te trekken en daarmee bereik en inkomsten te genereren. In sommige gevallen zouden ze ook worden ingezet om historische feiten te verdoezelen, de rollen van slachtoffer en dader te verschuiven of zelfs revisionistische verhalen te verspreiden. Juist door de realistische uitstraling van moderne AI-beelden kunnen deze boodschappen een groot publiek bereiken, vaak zonder dat kijkers zich realiseren dat het om verzinsels gaat.
Wie ondertekenden de oproep?
De brief is ondertekend door herdenkingscentra en documentatieplaatsen van onder meer Bergen-Belsen, Buchenwald en Dachau. In deze kampen werden miljoenen mensen vervolgd en vermoord, waaronder Joden, maar ook Roma en Sinti, seksuele minderheden, mensen met een beperking en andere door het naziregime als ‘ongewenst’ bestempelde groepen.
Wat betekent dit voor de discussie over AI?
De oproep uit Duitsland past in een bredere discussie over de maatschappelijke verantwoordelijkheid rond kunstmatige intelligentie. AI kan een krachtig hulpmiddel zijn voor educatie en onderzoek, maar laat hier ook zien hoe technologie kan bijdragen aan desinformatie en geschiedvervalsing.
Voor gebruikers, platforms en beleidsmakers wordt het steeds belangrijker om kritisch te blijven: niet alles wat realistisch oogt, is waar. De omgang met AI-gegenereerde content raakt daarmee niet alleen aan techniek, maar ook aan ethiek, educatie en collectief geheugen.