Kunstmatige intelligentie duikt inmiddels bijna overal op. We gebruiken AI om teksten te schrijven, afbeeldingen te bewerken, software te ontwikkelen en vragen te beantwoorden. Ook de Efteling experimenteert steeds nadrukkelijker met kunstmatige intelligentie. Maar juist daar leidt dat tot een opvallend felle discussie. Want hoort generatieve AI eigenlijk wel thuis in een wereld die beroemd is geworden door menselijke fantasie, tekenkunst en vakmanschap?
De discussie is de afgelopen tijd opnieuw opgelaaid. De Efteling ziet mogelijkheden om AI in te zetten om attracties en personages interactiever te maken. Een bekend voorbeeld is de Sprookjesboom, waarmee al eerder werd geëxperimenteerd om met behulp van AI op bezoekers te reageren. Ook rond Fata Morgana werd generatieve AI toegepast.
En juist daar ging het volgens veel liefhebbers mis.
AI bij Fata Morgana
Bij de uitgang van Fata Morgana, in souvenirwinkel De Bazaar, verscheen een digitale marktkoopman of -vrouw op een scherm. De animaties werden niet traditioneel met acteurs opgenomen, maar met behulp van AI gemaakt.
Dat leidde eind vorig jaar tot forse kritiek van Efteling-fans. Zij vonden dat de beelden niet pasten bij de sfeer en kwaliteit die ze van het park gewend zijn. De discussie ging daarbij niet alleen over de technische kwaliteit van de beelden, maar vooral over een veel fundamentelere vraag: waarom zou een park dat groot is geworden door ontwerpers, tekenaars, decorbouwers, acteurs en andere creatieve vakmensen juist op zo'n plek kiezen voor generatieve AI?
Die discussie is in 2026 bepaald niet verdwenen. Eind juli verscheen zelfs een ruim twee uur durende aflevering van de Efteling-podcast Kleine Boodschap die volledig was gewijd aan AI in de Efteling. Daarin werden zowel de voordelen en bezwaren als mogelijke toekomstige toepassingen besproken.
Ook op sociale media en onder fanatieke bezoekers blijft het onderwerp leven. Recent verschenen oproepen van Efteling-liefhebbers die willen dat het park stopt met generatieve AI.
Technologie tegenover traditie
Dat maakt de Efteling een interessante testcase voor een discussie die we de komende jaren waarschijnlijk veel vaker gaan voeren. Want tegen technologie op zichzelf kan het bezwaar nauwelijks gericht zijn. De Efteling gebruikt al tientallen jaren geavanceerde techniek. Animatronics, computergestuurde attracties, licht- en geluidseffecten en projectietechnieken zijn allemaal bedoeld om bezoekers iets te laten beleven wat zonder technologie niet mogelijk zou zijn.
AI kan daarin een volgende stap zijn. Stel je bijvoorbeeld een sprookjesfiguur voor dat werkelijk kan reageren op wat een kind zegt. In plaats van tien vooraf opgenomen antwoorden kan een personage een gesprek voeren dat iedere keer anders verloopt. Dat kan de illusie juist versterken.
Maar generatieve AI kan ook worden gebruikt om goedkoper en sneller afbeeldingen, stemmen, video's en teksten te produceren. En precies daar wordt het ingewikkeld.
Wanneer is AI een hulpmiddel en wanneer een vervanger?
De belangrijkste vraag is daarom misschien niet óf de Efteling AI moet gebruiken, maar waarvoor. Wanneer een menselijke ontwerper AI gebruikt om tientallen ideeën te onderzoeken en vervolgens zelf een ontwerp uitwerkt, is AI vooral gereedschap. Dat verschilt in principe niet zoveel van het gebruik van Photoshop, 3D-software of andere digitale hulpmiddelen.
Het wordt anders wanneer een menselijke illustrator, acteur, schrijver of ontwerper helemaal wordt vervangen door een generatief AI-systeem. Juist bij de Efteling ligt dat gevoelig. Het park heeft zijn reputatie immers voor een belangrijk deel te danken aan een heel herkenbare creatieve traditie. Namen als Anton Pieck en Ton van de Ven zijn onlosmakelijk met die identiteit verbonden.
De imperfecties, details en persoonlijke keuzes van ontwerpers zijn juist onderdeel van wat bezoekers als "Eftelings" ervaren. Een technisch perfect AI-beeld kan daardoor tegelijkertijd minder authentiek aanvoelen.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
De discussie rond de Efteling is eigenlijk een mooi voorbeeld van een vraag waarmee vrijwel iedereen de komende jaren te maken krijgt. AI wordt steeds beter en steeds toegankelijker. Daardoor verschuift de discussie van "wat kan AI?" naar "waar willen we AI voor gebruiken?"
Voor HCC-leden is dat misschien wel de interessantste ontwikkeling. Technologisch gezien zijn de mogelijkheden fascinerend. Een attractie die begrijpt wat bezoekers zeggen en daarop onmiddellijk reageert, zou enkele jaren geleden nog nauwelijks realiseerbaar zijn geweest. Nu komt zoiets binnen bereik. Maar dat betekent niet automatisch dat iedere toepassing ook een verbetering is.
We zullen steeds vaker moeten beoordelen of technologie werkelijk iets toevoegt. Wordt een product beter? Wordt een ervaring rijker? Kan een creatieve professional dankzij AI iets maken wat daarvoor onmogelijk was?
Of wordt AI vooral ingezet omdat het sneller of goedkoper is? Dat onderscheid wordt belangrijk.
Standpunt van HCC
HCC volgt de ontwikkelingen rond kunstmatige intelligentie met grote belangstelling. AI is een van de belangrijkste technologische ontwikkelingen van deze tijd en biedt enorme mogelijkheden. Experimenteren met nieuwe technologie hoort daarbij. De Efteling hoeft wat ons betreft dan ook zeker geen technologisch museum te worden waarin nieuwe ontwikkelingen buiten de deur worden gehouden.
Maar juist bij creatieve toepassingen moet technologie ondersteunend blijven aan het uiteindelijke doel. Als AI ervoor zorgt dat een Sprookjesboom werkelijk met een kind kan praten en daardoor een unieke ervaring ontstaat, kan technologie de magie versterken. Als AI vooral wordt gebruikt om een acteur, illustrator of ontwerper uit te sparen terwijl het eindresultaat minder overtuigend wordt, gebeurt precies het tegenovergestelde.
Misschien ligt daar wel de belangrijkste les. De beste technologie is uiteindelijk niet de technologie waarvan bezoekers onmiddellijk zeggen: "Kijk, dat is AI."
De beste technologie is de technologie die je nauwelijks opmerkt, omdat je vooral onder de indruk bent van wat ermee is gemaakt. Voor een park als de Efteling zou dat misschien het uitgangspunt moeten zijn: gebruik gerust de modernste kunstmatige intelligentie achter de schermen, maar zorg ervoor dat vóór de schermen vooral de verwondering overblijft.